ប្រ៉េប (PrEP) សម្រាប់ការការពារមេរោគអេដស៍ (HIV)៖ អ្វីដែលអ្នកត្រូវដឹងមុនពេលចាប់ផ្តើម

មគ្គុទេសក៍ប្រ៉េប (PrEP) និងការការពារមេរោគអេដស៍ (HIV) ជាភាសាខ្មែរ

ជម្រាបសួរ ខ្ញុំជា វេជ្ជបណ្ឌិត George Forgan-Smith ជាគ្រូពេទ្យគ្រួសារ (GP) ដែលធ្វើការនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។ មគ្គុទេសក៍នេះមានបំណងជួយអ្នកធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ ថាតើប្រ៉េបសមស្របសម្រាប់អ្នកឬអត់។ សូមចំណាយពេលអានវាឱ្យបានហ្មត់ចត់ ហើយនាំសំណួរទាំងឡាយណាដែលអ្នកមានទៅសួរគ្រូពេទ្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក។

តើប្រ៉េប (PrEP) ជាអ្វី?

ប្រ៉េប (PrEP ឬ ការការពារមុនពេលប៉ះពាល់) គឺជាថ្នាំមួយដែលអ្នកលេបដើម្បីការពារមេរោគអេដស៍ (HIV)។ វាមានសារធាតុសកម្មពីរ (tenofovir disoproxil និង emtricitabine) នៅក្នុងថ្នាំគ្រាប់តែមួយ។ ប្រសិនបើលេបតាមការណែនាំ វាបញ្ឈប់មេរោគអេដស៍ពីការបន្តពូជនៅក្នុងរាងកាយរបស់អ្នក។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ប្រសិនបើលេបបានត្រឹមត្រូវ ប្រ៉េបមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ណាស់ក្នុងការការពារមេរោគអេដស៍។

មុនពេលអ្នកចាប់ផ្តើម៖ ចំណុចសំខាន់ៗ

អ្នកត្រូវតែគ្មានមេរោគអេដស៍ (HIV negative) ដើម្បីចាប់ផ្តើម។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកនឹងបញ្ជាក់រឿងនេះតាមរយៈការធ្វើតេស្តមុនពេលអ្នកចាប់ផ្តើម ហើយអ្នកនឹងត្រូវធ្វើតេស្តម្តងទៀតជាប្រចាំ ក្នុងពេលដែលអ្នកកំពុងលេបវា។
ប្រ៉េបមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ពេលលេបតាមការណែនាំ។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ប្រ៉េបប្រចាំថ្ងៃកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគអេដស៍ពីការរួមភេទបានជាង ៩៩%។ មានមនុស្សមួយចំនួនតិចតួចទូទាំងពិភពលោកដែលបានឆ្លងមេរោគអេដស៍ខណៈពេលកំពុងលេបប្រ៉េប។ ករណីដ៏កម្រទាំងនេះ ជាធម្មតាពាក់ព័ន្ធនឹងមេរោគប្រភេទដែលធន់នឹងថ្នាំ ឬមានបរិមាណថ្នាំមិនគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងរាងកាយ។ ការលេបវាតាមការណែនាំ គឺជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យវាមានប្រសិទ្ធភាព។
ប្រ៉េបការពារតែប្រឆាំងនឹងមេរោគអេដស៍ប៉ុណ្ណោះ។ វាមិនការពារប្រឆាំងនឹងជំងឺកាមរោគ (STIs) ផ្សេងទៀតទេ ដូចជា ស្វាយ (syphilis) ប្រមេះ (gonorrhoea) ឬ ខ្លាមីឌៀ (chlamydia)។ ស្រោមអនាម័យកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺទាំងនោះ ហើយការធ្វើតេស្តកាមរោគជាប្រចាំ គឺជាផ្នែកមួយនៃការលេបប្រ៉េប។
ប្រ៉េបអាចប៉ះពាល់ដល់តម្រងនោម (kidneys) របស់អ្នក។ ករណីដ៏កម្រ អាចមានការថយចុះនៃការត្រងរបស់តម្រងនោម។ ឥទ្ធិពលនេះជាធម្មតាមានកម្រិតតិចតួច និងងើបឡើងវិញនៅពេលឈប់លេបប្រ៉េប។ សូមប្រាប់គ្រូពេទ្យរបស់អ្នក ប្រសិនបើអ្នកធ្លាប់មានបញ្ហាតម្រងនោម ឬកំពុងលេបថ្នាំផ្សេងទៀតដែលប៉ះពាល់ដល់តម្រងនោម។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកនឹងពិនិត្យមុខងារតម្រងនោមរបស់អ្នកមុនពេលអ្នកចាប់ផ្តើម និងនៅពេលពិនិត្យតាមកាលកំណត់ជាប្រចាំ។
វាមានឥទ្ធិពលតិចតួចទៅលើដង់ស៊ីតេឆ្អឹង (bone density)។ សូមប្រាប់គ្រូពេទ្យរបស់អ្នក ប្រសិនបើអ្នកមានជំងឺពុកឆ្អឹង (osteoporosis) ឆ្អឹងផុយ ឬមានប្រវត្តិគ្រួសារនៃជំងឺណាមួយក្នុងចំណោមនេះ។
គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកនឹងពិនិត្យស្ថានភាពជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ B (hepatitis B) របស់អ្នក មុនពេលអ្នកចាប់ផ្តើម ពីព្រោះថ្នាំនៅក្នុងប្រ៉េបក៏មានឥទ្ធិពលលើជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ B ផងដែរ។
មនុស្សមួយចំនួនមានការមិនស្រួលក្រពះស្រាលៗ នៅពេលពួកគេចាប់ផ្តើម (ចង់ក្អួត ផើងពោះ លាមកទន់)។ រឿងនេះជាធម្មតាធូរស្បើយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ដំបូង។
ការពិនិត្យតាមកាលកំណត់ជាប្រចាំមានសារៈសំខាន់។ សូមគ្រោងធ្វើការត្រួតពិនិត្យសុខភាពផ្លូវភេទពេញលេញ និងការជួបពិនិត្យជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នករៀងរាល់ ៣ ខែម្តង។

ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញាណាមួយដែលធ្វើឱ្យអ្នកព្រួយបារម្ភនៅពេលណាមួយ សូមនិយាយជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នក។

របៀបលេបប្រ៉េប (PrEP)

របៀបដែលអ្នកលេបប្រ៉េបអាស្រ័យលើប្រភេទនៃការរួមភេទដែលអ្នកធ្វើភាគច្រើន ពីព្រោះថ្នាំត្រូវការរយៈពេលខុសៗគ្នាដើម្បីឈានដល់កម្រិតការពារនៅក្នុងជាលិកាខុសៗគ្នា។

សម្រាប់បុរសស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងបុរសស្រឡាញ់ភេទទាំងពីរ ដែលរួមភេទតាមរន្ធគូថ

មានជម្រើសពីរនៅទីនេះ ហើយទាំងពីរដំណើរការបានល្អ។

ប្រ៉េបប្រចាំថ្ងៃ (Daily PrEP)

ការចាប់ផ្តើម៖ ចាប់ផ្តើមលេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ។ បន្ទាប់ពីប្រហែល ៣ ថ្ងៃនៃការលេបថ្នាំប្រចាំថ្ងៃ អ្នកនឹងទទួលបានការការពារសម្រាប់ការរួមភេទតាមរន្ធគូថ។ ប្រសិនបើអ្នកត្រូវការការការពារលឿនជាងនេះ អ្នកអាចលេបថ្នាំពីរគ្រាប់ជាមួយគ្នាជាដូសដំបូងបង្អស់របស់អ្នក ដែលឈានដល់កម្រិតការពារក្នុងរយៈពេលប្រហែល ២ ម៉ោង។ បន្ទាប់ពីនោះ បន្តលេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ។
ការបន្ត៖ លេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ។ វាមិនចាំបាច់ត្រូវលេបនៅម៉ោងតែមួយរៀងរាល់ថ្ងៃទេ ប៉ុន្តែការកំណត់ម៉ោងថេរធ្វើឱ្យវាងាយស្រួលចងចាំ។
ការឈប់៖ បន្តលេបប្រ៉េបបន្ទាប់ពីការរួមភេទតាមរន្ធគូថចុងក្រោយរបស់អ្នក — ថ្នាំមួយគ្រាប់ ២៤ ម៉ោងក្រោយ និងថ្នាំមួយគ្រាប់ ៤៨ ម៉ោងក្រោយ។ ពីរថ្ងៃបន្ថែមនោះរក្សាកម្រិតការពារឱ្យនៅដដែល ដើម្បីគ្របដណ្តប់លើការប៉ះពាល់ថ្មីៗណាមួយ។ បន្ទាប់មកអ្នកអាចបញ្ចប់បាន។

ប្រ៉េបតាមតម្រូវការ (On-demand PrEP ឬ 2-1-1)

ការលេបតាមតម្រូវការត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងល្អនៅក្នុងបុរសស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងបុរសស្រឡាញ់ភេទទាំងពីរ ដែលរួមភេទតាមរន្ធគូថ។ នៅក្នុងការសិក្សា IPERGAY វាបានកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃមេរោគអេដស៍ប្រហែល ៨៦% ហើយកើនឡើងដល់ប្រហែល ៩៧% នៅក្នុងការសិក្សាបន្ត ពេលលេបបានត្រឹមត្រូវ។

ថ្នាំ ២ គ្រាប់ ជាមួយគ្នា ២ ទៅ ២៤ ម៉ោងមុន ការរួមភេទ។
ថ្នាំ ១ គ្រាប់ ២៤ ម៉ោងក្រោយ ដូសទ្វេដងដំបូងនោះ។
ថ្នាំ ១ គ្រាប់ ២៤ ម៉ោងក្រោយពីនោះ (៤៨ ម៉ោងក្រោយដូសផ្ទុក)។

ប្រសិនបើការរួមភេទបន្តកើតមានឡើងលើរយៈពេលច្រើនថ្ងៃ សូមបន្តលេប ថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ ២៤ ម៉ោង ហើយលេបថ្នាំចុងក្រោយរបស់អ្នក ៤៨ ម៉ោងក្រោយ ពេលចុងក្រោយ ដែលអ្នកបានរួមភេទ។

ចំណុចសំខាន់ៗ៖

ការលេបតាមតម្រូវការដំណើរការតែជាមួយប្រ៉េបទម្រង់ tenofovir disoproxil/emtricitabine (TDF/FTC) ប៉ុណ្ណោះ (Truvada និងថ្នាំ generic របស់វា)។
កំណត់ម៉ោងរោទ៍សម្រាប់ថ្នាំ ២៤ ម៉ោង និង ៤៨ ម៉ោង។ មូលហេតុទូទៅបំផុតដែលធ្វើឱ្យការលេបតាមតម្រូវការបរាជ័យ គឺការភ្លេចលេបថ្នាំតាមដាន បន្ទាប់ពីការរួមភេទបានបញ្ចប់។ ថ្នាំតាមដានទាំងនោះ គឺជាការការពារ។
ប្រសិនបើអ្នករស់នៅជាមួយជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ B (hepatitis B) ការលេបប្រ៉េបតាមតម្រូវការមិនសមស្របសម្រាប់អ្នកទេ។ ការលេបប្រចាំថ្ងៃនឹងល្អបំផុត។

សម្រាប់អ្នកដែលរួមភេទតាមទ្វារមាស ឬទ្វារមាសថ្មី (neovaginal) (ស្ត្រី បុរសស្រឡាញ់ភេទផ្ទុយ និងអ្នកដែលមានបទពិសោធន៍ប្តូរភេទ)

សម្រាប់ការរួមភេទជាដៃគូទទួល (receptive) តាមទ្វារមាស និងទ្វារមាសថ្មី ប្រ៉េបប្រចាំថ្ងៃ គឺជារបៀបដែលត្រូវបានណែនាំ ឱ្យលេបវា។ Tenofovir ត្រូវការពេលយូរជាងដើម្បីឈានដល់កម្រិតការពារនៅក្នុងជាលិកាទាំងនេះ ច្រើនជាងសម្រាប់ការរួមភេទតាមរន្ធគូថ ដូច្នេះការលេបប្រចាំថ្ងៃផ្តល់នូវការការពារដែលអាចទុកចិត្តបានបំផុត។

ការចាប់ផ្តើម៖ លេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ។ បន្ទាប់ពីប្រហែល ៧ ថ្ងៃនៃការលេបថ្នាំប្រចាំថ្ងៃ អ្នកនឹងមានកម្រិតការពារសម្រាប់ការរួមភេទតាមទ្វារមាស និងទ្វារមាសថ្មី។ ខុសពីការរួមភេទតាមរន្ធគូថ ការ “ចាប់ផ្តើមលឿន” ដោយលេបដូសទ្វេដងមិនកាត់បន្ថយរយៈពេលនេះទេ ដូច្នេះសូមឱ្យពេលវាគ្រប់ ៧ ថ្ងៃ។
ការបន្ត៖ លេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ។
ការឈប់៖ បន្តលេបថ្នាំមួយគ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ រយៈពេល ២៨ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីពេលចុងក្រោយដែលអ្នកមានហានិភ័យ។ កន្ទុយវែងជាងនេះរក្សាកម្រិតការពារឱ្យនៅដដែល ដើម្បីគ្របដណ្តប់លើការប៉ះពាល់ថ្មីៗណាមួយ។

ការមានផ្ទៃពោះ និងការពន្យារកំណើត៖ ប្រសិនបើអ្នកអាចមានផ្ទៃពោះបាន ហើយអ្នករួមភេទដោយគ្មានស្រោមអនាម័យ សូមចងចាំថាអ្នកអាចមានផ្ទៃពោះ។ សូមគិតអំពីការពន្យារកំណើត ប្រសិនបើអ្នកមិនកំពុងព្យាយាមមានកូន។ ប្រ៉េបទម្រង់ TDF/FTC ត្រូវបានណែនាំថាសមស្របក្នុងការបន្តលេប ខណៈពេលកំពុងព្យាយាមមានកូន ក្នុងពេលមានផ្ទៃពោះ និងក្នុងពេលបំបៅដោះកូន ហើយគោលការណ៍ណែនាំបច្ចុប្បន្នមិនចាត់ទុកវាជាឧបសគ្គក្នុងការចាប់ផ្តើមបង្កើតគ្រួសារទេ។ ប្រសិនបើអ្នកមានផ្ទៃពោះ កំពុងគ្រោងមានផ្ទៃពោះ ឬកំពុងបំបៅដោះកូន សូមប្រាប់គ្រូពេទ្យរបស់អ្នក។

ការលេបតាមព្រឹត្តិការណ៍ (ជម្រើសថ្មីមួយដែលត្រូវពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នក)៖ ប្រ៉េបប្រចាំថ្ងៃ គឺជាជម្រើសស្តង់ដារ និងត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ក្រុមនេះ។ គោលការណ៍ណែនាំអន្តរជាតិថ្មីៗ (BASHH ចក្រភពអង់គ្លេស ឆ្នាំ ២០២៥) ក៏គាំទ្រការលេបតាមព្រឹត្តិការណ៍សម្រាប់មនុស្សមួយចំនួនដែលរួមភេទជាដៃគូទទួល (receptive) តាមទ្វារមាស ឬទ្វារមាសថ្មីផងដែរ។ វាមិនទាន់ជាស្តង់ដារនៅគ្រប់ទីកន្លែងនៅឡើយទេ ដូច្នេះសូមលើកយកមកនិយាយ និងគ្រោងវាជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នក ជាជាងចាប់ផ្តើមដោយខ្លួនឯង។ ប្រសិនបើអ្នកជា ដៃគូទទួល (receptive) កាលវិភាគដែលត្រូវបានគាំទ្រគឺ ២ បន្ទាប់មក ៧៖ ថ្នាំ ២ គ្រាប់ ២ ទៅ ២៤ ម៉ោងមុនការរួមភេទ បន្ទាប់មកថ្នាំ ១ គ្រាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីពេលចុងក្រោយដែលអ្នកបានរួមភេទ។ ប្រសិនបើអ្នកជា ដៃគូស៊ក (insertive) កាលវិភាគដែលត្រូវបានគាំទ្រគឺ 2-1-1។ ការលេបតាមព្រឹត្តិការណ៍ដំណើរការតែជាមួយទម្រង់ TDF/FTC ប៉ុណ្ណោះ។

ការពិនិត្យតាមកាលកំណត់ជាប្រចាំ

ជាផ្នែកមួយនៃទម្លាប់ប្រ៉េបធម្មតា អ្នកនឹងជួបគ្រូពេទ្យរបស់អ្នករៀងរាល់ ៣ ខែម្តង។ នេះគឺសម្រាប់វេជ្ជបញ្ជាថ្មី ការត្រួតពិនិត្យសុខភាពផ្លូវភេទពេញលេញ និងការពិនិត្យតម្រងនោម ហើយវាក៏ជាឱកាសល្អក្នុងការនិយាយពិភាក្សាអំពីផលរំខានណាមួយផងដែរ។

សូមជួបគ្រូពេទ្យរបស់អ្នក

ប្រ៉េបជាថ្នាំដែលត្រូវមានវេជ្ជបញ្ជា។ ដើម្បីដឹងថាតើវាសមស្របសម្រាប់អ្នកឬអត់ និងជម្រើសណាមួយដែលសមនឹងស្ថានភាពរបស់អ្នក សូមនិយាយជាមួយគ្រូពេទ្យ ឬគ្លីនិកសុខភាពផ្លូវភេទនៅកន្លែងដែលអ្នកនៅ។ សូមណាត់ជួប ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញាណាមួយដែលធ្វើឱ្យអ្នកព្រួយបារម្ភ ប្រសិនបើអ្នកគិតថាអ្នកប្រហែលជាបានប៉ះពាល់ទៅនឹងមេរោគអេដស៍ដោយគ្មានការការពារ ឬប្រសិនបើដល់ពេលពិនិត្យតាមរយៈពេល ៣ ខែម្តងរបស់អ្នក។

ព័ត៌មាននេះមានលក្ខណៈទូទៅ ហើយមិនអាចជំនួសឱ្យដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួនបានទេ។ ប្រ៉េបជាថ្នាំដែលត្រូវមានវេជ្ជបញ្ជា។ សូមនិយាយជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអំពីថាតើវាសមស្របសម្រាប់អ្នកឬអត់។

— វេជ្ជបណ្ឌិត George Forgan-Smith គ្រូពេទ្យគ្រួសារ (GP)