PrEP maka Mgbochi HIV: Ihe Ị Kwesịrị Ịmara Tupu Ị Malite

Ntuziaka PrEP na Mgbochi HIV n’Asụsụ Igbo

Ndewo, abụ m Dr George Forgan-Smith, bụ dọkịta ezinụlọ (GP) na-arụ ọrụ n’Australia. Ntuziaka a dị ka inyere gị aka ime mkpebi ziri ezi banyere ma PrEP ọ dabaara gị. Were oge gị na ya, ma weta ajụjụ ọ bụla ị nwere nye dọkịta nke gị.

Gịnị bụ PrEP?

PrEP (ọgwụ mgbochi tupu ekpughere onwe gị, pre-exposure prophylaxis) bụ ọgwụ ị na-aṅụ iji gbochie HIV. O nwere ihe abụọ na-arụ ọrụ n’ime ya (tenofovir disoproxil na emtricitabine) n’otu mbadamba ọgwụ. Mgbe a ṅụrụ ya dị ka e nyere ntuziaka, ọ na-egbochi HIV ịmụba n’ime ahụ gị. Nyocha na-egosi na, mgbe a ṅụrụ ya nke ọma, PrEP na-adị ezigbo mma maka igbochi HIV.

Tupu ị malite: isi ihe ndị dị mkpa

  • Ị ga-enwerịrị HIV na-adịghị (negative) tupu ị malite. Dọkịta gị ga-eji nyocha kwado nke a tupu ị malite, a ga-anwalekwa gị ọzọ mgbe niile ka ị nọ na-aṅụ ya.

  • PrEP na-adị ezigbo mma mgbe a ṅụrụ ya dị ka e nyere ntuziaka. Nyocha na-egosi na PrEP nke ụbọchị niile na-ebelata ihe ize ndụ inweta HIV site na mmekọahụ karịa 99%. Ọ bụ naanị mmadụ ole na ole n’ụwa niile butere HIV mgbe ha nọ na PrEP; ọnọdụ a na-adịghị adịkarị emekwa metụtara ụdị HIV na-eguzogide ọgwụ ma ọ bụ enweghị ọgwụ zuru ezu n’ime ahụ. Iṅụ ya dị ka e nyere ntuziaka bụ ihe na-eme ka ọ rụọ ọrụ.

  • PrEP na-echebe naanị megide HIV. Ọ naghị echebe megide ọrịa ndị ọzọ a na-ebute site na mmekọahụ (STI) dị ka syphilis, gonorrhoea ma ọ bụ chlamydia. Kọndọm na-ebelata ihe ize ndụ nke ndị a, nyocha STI mgbe niile bụ akụkụ nke ịnọ na PrEP.

  • PrEP nwere ike imetụta akụrụ gị. Mgbe ụfọdụ, ọ na-adịkarị adịghị, enwere ike inwe mbelata na nzacha akụrụ. Mmetụta a na-adịkarị obere ma na-alaghachi azụ mgbe a kwụsịrị PrEP. Gwa dọkịta gị ma ọ bụrụ na ị nweburu nsogbu akụrụ ma ọ bụ na-aṅụ ọgwụ ndị ọzọ na-emetụta akụrụ. Dọkịta gị na-enyocha ọrụ akụrụ gị tupu ị malite na n’oge nlele gị mgbe niile.

  • Enwere ntakịrị mmetụta na ịdị ike ọkpụkpụ. Gwa dọkịta gị ma ọ bụrụ na ị nwere osteoporosis, ọkpụkpụ na-agbaji ngwa ngwa, ma ọ bụ akụkọ ezinụlọ nke nke ọ bụla n’ime ha.

  • Dọkịta gị ga-enyocha ọnọdụ hepatitis B gị tupu ị malite, n’ihi na ọgwụ ndị dị na PrEP na-arụkwa ọrụ na hepatitis B.

  • Ụfọdụ ndị mmadụ na-enwe obere nsogbu afọ mgbe ha malitere (ọgbụgbọ, afọ ịgba, nsị mmiri mmiri). Nke a na-akwụsịkarị n’ime izu ole na ole mbụ.

  • Nlele mgbe niile dị mkpa. Hazie maka nyocha ahụike mmekọahụ zuru ezu na nleta dọkịta gị kwa ọnwa atọ ụbọchị.

Ọ bụrụ na ị malite inwe mgbaàmà ọ bụla na-eche gị uche n’oge ọ bụla, gwa dọkịta gị.

Otú e si aṅụ PrEP

Otú ị ga-esi aṅụ PrEP dabeere n’ụdị mmekọahụ ị na-enwekarị, n’ihi na ọgwụ na-ewe oge dị iche iche iru ọkwa nchebe n’anụ ahụ dị iche iche.

Maka ụmụ nwoke na-edina nwoke na ndị na-edina nwoke na nwaanyị na-enwe mmekọahụ site n’ike (anal)

Enwere nhọrọ abụọ ebe a, ha abụọ na-arụkwa ọrụ nke ọma.

PrEP kwa ụbọchị

  • Ịmalite: Malite ịṅụ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị. Mgbe ihe dị ka ụbọchị 3 nke iṅụ ọgwụ kwa ụbọchị gachara, a na-echebe gị maka mmekọahụ ike (anal). Ọ bụrụ na ịchọrọ nchebe ngwa ngwa karịa, ị nwere ike ịṅụ mbadamba ọgwụ abụọ ọnụ dị ka nke mbụ gị, nke na-eru ọkwa nchebe n’ime ihe dị ka awa 2. Mgbe nke ahụ gachara, gaa n’ihu ịṅụ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị.
  • Ịga n’ihu: Ṅụọ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị. Ọ dịghị mkpa ka ọ bụrụ otu oge kwa ụbọchị, ma ọ bụrụ na ị họọrọ otu oge a kapịrị ọnụ, ọ na-eme ka ọ dị mfe icheta.
  • Ịkwụsị: Nọgide na-aṅụ PrEP mgbe mmekọahụ ike gị ikpeazụ gasịrị — otu mbadamba ọgwụ awa 24 mgbe ọ gasịrị, na otu mbadamba ọgwụ awa 48 mgbe ọ gasịrị. Ụbọchị abụọ mgbakwunye ndị a na-echekwa ọkwa nchebe iji kpuchie ikpughere ọ bụla na nso nso a. Mgbe ahụ, ị gwụchaala.

PrEP dabeere n’ihe omume (2-1-1)

A nyochala iṅụ ọgwụ dabeere n’ihe omume nke ọma na ụmụ nwoke na-edina nwoke na ndị na-edina nwoke na nwaanyị na-enwe mmekọahụ ike (anal). N’ọmụmụ IPERGAY, ọ belatara ihe ize ndụ HIV ihe dị ka 86%, na-arịgo ruo ihe dị ka 97% n’ọmụmụ na-eso ya mgbe a ṅụrụ ya nke ọma.

  • Mbadamba ọgwụ 2, ọnụ, awa 2 ruo 24 tupu mmekọahụ.
  • Mbadamba ọgwụ 1 awa 24 mgbe mbụ oké ọnụọgụ abụọ ahụ gasịrị.
  • Mbadamba ọgwụ 1 awa 24 mgbe nke ahụ gasịrị (awa 48 mgbe ọ ṅụsịrị ọgwụ mbụ ahụ).

Ọ bụrụ na mmekọahụ na-aga n’ihu ọtụtụ ụbọchị, nọgide na-aṅụ otu mbadamba ọgwụ kwa awa 24, ṅụọ nke ikpeazụ gị awa 48 mgbe oge ikpeazụ ị nwere mmekọahụ gasịrị.

Isi ihe ndị dị mkpa:

  • PrEP dabeere n’ihe omume na-arụ ọrụ naanị site n’ụdị tenofovir disoproxil/emtricitabine (TDF/FTC) nke PrEP (Truvada na ọgwụ generic ya).
  • Tọọ mkpu maka mbadamba ọgwụ nke awa 24 na 48. Ụzọ kachasị mgbe niile PrEP dabeere n’ihe omume si ada bụ ichefu mbadamba ọgwụ na-eso ya mgbe mmekọahụ gasịrị. Mbadamba ọgwụ ndị a na-eso ya bụ nchebe ahụ.
  • Ọ bụrụ na ị na-ebi ndụ na hepatitis B, PrEP dabeere n’ihe omume adabaghị gị. PrEP kwa ụbọchị ga-akacha mma.

Maka ndị na-enwe mmekọahụ site na vagina ma ọ bụ neovagina (ụmụ nwaanyị, ụmụ nwoke na-edina nwaanyị, na ndị nwere ahụmịhe trans)

Maka mmekọahụ vagina na neovagina nke onye na-anabata (receptive), PrEP kwa ụbọchị bụ ụzọ a na-akwado iji aṅụ ya. Tenofovir na-ewe ogologo oge iru ọkwa nchebe n’anụ ahụ ndị a karịa maka mmekọahụ ike (anal), ya mere iṅụ ya kwa ụbọchị na-enye nchebe a pụrụ ịtụkwasị obi nke kachasị.

  • Ịmalite: Ṅụọ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị. Mgbe ihe dị ka ụbọchị 7 nke iṅụ ọgwụ kwa ụbọchị gachara, ị nwere ọkwa nchebe maka mmekọahụ vagina na neovagina. N’adịghị ka maka mmekọahụ ike (anal), iṅụ oké ọnụọgụ abụọ “ịmalite ngwa ngwa” anaghị ebelata oge a, ya mere nye ya ụbọchị 7 zuru ezu.
  • Ịga n’ihu: Ṅụọ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị.
  • Ịkwụsị: Nọgide na-aṅụ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị ruo ụbọchị 28 mgbe oge ikpeazụ ị nọ n’ihe ize ndụ gasịrị. Ọdụ ogologo nke a na-echekwa ọkwa nchebe iji kpuchie ikpughere ọ bụla na nso nso a.

Ime na mgbochi afọ ime: Ọ bụrụ na ị nwere ike ime ime ma ị na-enwe mmekọahụ na-enweghị kọndọm, cheta na ị nwere ike ịtụrụ ime; chee echiche banyere mgbochi afọ ime ma ọ bụrụ na ị naghị achọ. A na-akwado ụdị TDF/FTC nke PrEP dị ka nke dabara iji gaa n’ihu mgbe ị na-achọ ime ime, n’oge ime, na n’oge ị na-enye ara. Ntuziaka ndị dị ugbu a anaghị ele ya anya dị ka ihe mgbochi maka ịmalite ezinụlọ. Ọ bụrụ na ị dị ime, ị na-eme atụmatụ ime ime, ma ọ bụ na-enye ara, gwa dọkịta gị.

Iṅụ ọgwụ dabeere n’ihe omume (nhọrọ ọhụrụ ị ga-akparịta ụka na ya na dọkịta gị): PrEP kwa ụbọchị bụ nhọrọ ọkọlọtọ a na-akwado maka otu a. Ntuziaka mba ụwa ndị ọhụrụ (BASHH, United Kingdom, 2025) na-akwadokwa iṅụ ọgwụ dabeere n’ihe omume maka ụfọdụ ndị na-enwe mmekọahụ vagina ma ọ bụ neovagina. Nke a abụbeghị ọkọlọtọ n’ebe niile, ya mere weta ya ma hazie ya na ya na dọkịta gị kama ịmalite n’onwe gị. Ọ bụrụ na ị bụ onye na-anabata (receptive partner), usoro a na-akwado bụ 2 mgbe ahụ 7: mbadamba ọgwụ 2 awa 2 ruo 24 tupu mmekọahụ, mgbe ahụ otu mbadamba ọgwụ kwa ụbọchị ruo ụbọchị 7 mgbe oge ikpeazụ ị nwere mmekọahụ gasịrị. Ọ bụrụ na ị bụ onye na-etinye (insertive partner), usoro a na-akwado bụ 2-1-1. Iṅụ ọgwụ dabeere n’ihe omume na-arụ ọrụ naanị site n’ụdị TDF/FTC.

Nlele mgbe niile

Dị ka akụkụ nke usoro PrEP nkịtị, ị ga-ahụ dọkịta gị kwa ọnwa atọ ụbọchị. Nke a bụ maka ọgwụ ọhụrụ e dere ede, nyocha ahụike mmekọahụ zuru ezu, na nyocha akụrụ, ọ bụkwa ohere dị mma ikwurịta mmetụta ọjọọ ọ bụla.

Hụ dọkịta gị

PrEP bụ ọgwụ a na-ede edemede (prescription). Iji chọpụta ma ọ dabaara gị na nhọrọ kacha dabara ọnọdụ gị, gwa dọkịta ma ọ bụ ụlọ ọgwụ ahụike mmekọahụ ebe ị nọ. Debe oge ma ọ bụrụ na ị malite inwe mgbaàmà ọ bụla na-eche gị uche, ma ọ bụrụ na i chere na ị nwere ike ipughere HIV na-enweghị nchebe, ma ọ bụ ma oge nlele gị nke ọnwa atọ eruola.

Ozi a bụ nke izugbe n’ọdịdị ya, ọ naghị anọchi anya ndụmọdụ ahụike e nyere onwe onye. PrEP bụ ọgwụ a na-ede edemede (prescription). Gwa dọkịta gị banyere ma ọ dabaara gị.

— Dr George Forgan-Smith, Dọkịta Ezinụlọ (GP), na-arụ ọrụ na Sydney na Melbourne