PrEP mpo na kopekisa VIH: Makambo osengeli koyeba liboso ya kobanda

Litambwisi ya PrEP mpe Bopekisi ya VIH na Lingala

Mbote, nazali Dr George Forgan-Smith, monganga-libota (GP) oyo asalaka na Australia. Buku oyo ezali awa mpo na kosalisa yo ozwa ekateli ya malamu soki PrEP ebongi mpo na yo to te. Zwa ntango na yo, mpe memela mituna nyonso epai ya monganga na yo moko.

PrEP ezali nini?

PrEP (prophylaxie liboso ya kokutana na bokono, na Lingelesi “pre-exposure prophylaxis”) ezali nkisi oyo omelaka mpo na kopekisa VIH. Ezali na biloko mibale ya nguya (tenofovir disoproxil mpe emtricitabine) na komprime moko. Soki omeli yango ndenge batindi, epekisaka VIH ekoka komipanza te na nzoto na yo. Mayele ya bolukiluki (recherche) emonisi ete, soki omeli yango malamu, PrEP epekisaka VIH na lolenge ya makasi mingi.

Liboso ya kobanda: makambo ya ntina

Osengeli kozala na VIH te (négatif) mpo na kobanda. Liboso ya kobanda, monganga na yo akolukaluka yango na nzela ya test, mpe bakosala yo test lisusu mbala na mbala ntango ozali komela PrEP.
PrEP ezali na nguya mingi soki omeli yango ndenge batindi. Mayele ya bolukiluki emonisi ete PrEP ya mokolo na mokolo ekitisaka likama ya kozwa VIH na nzela ya kosangisa nzoto na koleka 99%. Bato moke na mokili mobimba bazwaki VIH ata bazalaki komela PrEP; makambo wana ya moke ezalaki mingi na lolenge ya virusi oyo eboyaka nkisi to na nkisi oyo ekokaki te na nzoto. Komela yango ndenge batindi nde esalaka ete esala mosala.
PrEP epekisaka kaka VIH. Epekisaka te bokono mosusu oyo eyaka na nzela ya kosangisa nzoto (IST/STI) lokola syphilis, gonorrhée (mbuma) to chlamydia. Kapote (préservatif) ekitisaka likama ya bokono wana, mpe kosala test mbala na mbala mpo na IST ezali eteni ya kozala na PrEP.
PrEP ekoki kosala mbeba na mafwa (reins) na yo. Mbala mosusu, mosala ya kopɛtola makila ya mafwa ekoki kokita mwa moke. Bopusi oyo ezalaka mingi mwa moke, mpe ezongaka na esika na yango soki otiki PrEP. Yebisa monganga na yo soki ozalaka liboso na mikakatano ya mafwa to ozali komela nkisi mosusu oyo esalaka likama na mafwa. Monganga na yo akotala mosala ya mafwa na yo liboso ya kobanda mpe na batango ya botali na yo ya mbala na mbala.
Ezali na bopusi moke likolo ya makasi ya mikuwa (densité ya mikuwa). Yebisa monganga na yo soki ozali na ostéoporose, mikuwa oyo ebukanaka na mbangu, to soki bandeko ya libota ezalaki na yango.
Monganga na yo akotala ezalela na yo ya hépatite B liboso ya kobanda, pamba te nkisi oyo ezali na PrEP esalaka mpe likolo ya hépatite B.
Bato mosusu bazwaka mwa mpasi ya libumu na ebandeli (nausée, kovimba ya libumu, mabondo ya pɛtɛpɛtɛ). Mingi mbala ezongaka malamu na boumeli ya baposo ya liboso.
Botali ya mbala na mbala ezali na ntina. Bongisa mpo na kotala bonsomi ya nzoto mobimba mpe kokutana na monganga na yo sanza misato na sanza misato nyonso.

Soki bilembo ebimi oyo etungisi yo na eloko nyonso na ntango nyonso, solola na monganga na yo.

Ndenge ya komela PrEP

Ndenge okomela PrEP etali lolenge ya kosangisa nzoto oyo osalaka mingi, pamba te nkisi ezwaka ntango ekokani te mpo na kokoma na makasi ya bopekisi na biteni ya nzoto ekokani te.

Mpo na mibali ya gay mpe biseksuel oyo basalaka kosangisa nzoto na nzela ya libulu (anal)

Awa ezali na banzela mibale, mpe nyonso mibale esalaka malamu.

PrEP ya mokolo na mokolo

Kobanda: Banda komela komprime moko mokolo na mokolo. Nsima ya pene na mikolo 3 ya komprime ya mokolo na mokolo, opekisami mpo na kosangisa nzoto na nzela ya libulu. Soki osengeli na bopekisi noki koleka, okoki komela bakomprime mibale esika moko lokola dose na yo ya liboso mpenza, oyo ekomaka na makasi ya bopekisi na boumeli ya pene na ngonga 2. Nsima na yango, kobakisa na komela komprime moko mokolo na mokolo.
Kokoba: Mela komprime moko mokolo na mokolo. Esengeli te ezala ngonga moko esika moko mokolo na mokolo, kasi kopona ngonga moko ya sikisiki esalisaka mpo na kobosana te.
Kotika: Soki olingi kotika, kobaka na komela PrEP nsima ya mbala na yo ya nsuka ya kosangisa nzoto na nzela ya libulu: komprime moko ngonga 24 nsima, mpe komprime moko ngonga 48 nsima. Mikolo mibale wana ya kobakisa ebombaka makasi ya bopekisi mpo na kokanga kokutana nyonso ya sika. Nsima, osilisi.

PrEP na ntango ya bosengeli (2-1-1)

Komela na ntango ya bosengeli eyebani malamu na bolukiluki epai ya mibali ya gay mpe biseksuel oyo basalaka kosangisa nzoto na nzela ya libulu. Na bolukiluki ya IPERGAY ekitisaki likama ya VIH na pene na 86%, mpe ekomaki na pene na 97% na bolukiluki oyo elandaki soki bameli yango malamu.

2 bakomprime, esika moko, ngonga 2 tii 24 liboso ya kosangisa nzoto.
1 komprime ngonga 24 nsima ya dose wana ya liboso ya mibale.
1 komprime ngonga 24 nsima na yango (ngonga 48 nsima ya dose ya ebandeli).

Soki kosangisa nzoto ekobi na boumeli ya mikolo mingi, kobaka na komela komprime moko ngonga 24 na ngonga 24 nyonso, mpe mela oyo ya nsuka ngonga 48 nsima ya mbala ya nsuka osangisaki nzoto.

Makambo ya ntina:

Komela na ntango ya bosengeli esalaka kaka na lolenge ya tenofovir disoproxil/emtricitabine (TDF/FTC) ya PrEP (Truvada mpe ba-générique na yango).
Tia ba-alarme mpo na bakomprime ya ngonga 24 mpe ya ngonga 48. Ndenge oyo komela na ntango ya bosengeli ekweyaka mingi ezali kobosana bakomprime ya nsima soki kosangisa nzoto esili. Bakomprime wana ya nsima nde bopekisi.
Soki ozali na bomoyi na hépatite B, PrEP na ntango ya bosengeli ebongi mpo na yo te. Komela ya mokolo na mokolo nde ekozala malamu.

Mpo na bato oyo basalaka kosangisa nzoto na nzela ya vagin to néovagin (basi, mibali ya hétérosexuel, mpe bato oyo bazali na bomoyi ya trans)

Mpo na kosangisa nzoto ya kozwa (receptif) na nzela ya vagin mpe néovagin, PrEP ya mokolo na mokolo nde nzela oyo batindaka. Tenofovir ezwaka ntango molai mpo na kokoma na makasi ya bopekisi na biteni oyo ya nzoto koleka oyo ya nzela ya libulu, yango wana komela ya mokolo na mokolo epesaka bopekisi oyo ya kotiela motema mingi.

Kobanda: Mela komprime moko mokolo na mokolo. Nsima ya pene na mikolo 7 ya komprime ya mokolo na mokolo, ozali na makasi ya bopekisi mpo na kosangisa nzoto na nzela ya vagin mpe néovagin. Bokeseni na kosangisa nzoto na nzela ya libulu, dose ya mibale ya “kobanda na mbangu” ekomisaka ntango oyo mokuse te, yango wana pesa yango mikolo 7 mobimba.
Kokoba: Mela komprime moko mokolo na mokolo.
Kotika: Soki olingi kotika, kobaka na komela komprime moko mokolo na mokolo na boumeli ya mikolo 28 nsima ya mbala na yo ya nsuka ya likama. Ntango oyo molai esalisaka kobomba makasi ya bopekisi mpo na kokanga kokutana nyonso ya sika.

Bozemi mpe bopekisi ya bozemi: Soki okoki kozwa zemi mpe ozali kosangisa nzoto kozanga kapote, bosana te ete okoki kozwa zemi; kanisa mpo na bopekisi ya bozemi soki ozali koluka kozwa zemi te. Lolenge ya TDF/FTC ya PrEP batindaka yango lokola ebongi mpo na kokoba ata ntango ozali koluka kozwa zemi, na ntango ya bozemi, mpe na ntango ya komelisa mabɛlɛ, mpe mibeko ya lelo etalaka yango te lokola libaku mpo na kobanda libota. Soki ozali na zemi, ozali kokana kozwa zemi, to ozali komelisa mabɛlɛ, yebisa monganga na yo.

Komela na lolenge ya likambo (nzela ya sika ya kosolola na monganga na yo): Mpo na lisanga oyo, PrEP ya mokolo na mokolo ezali nzela ya momeseno, oyo batindaka. Mibeko ya sika ya mikili (BASHH, Royaume-Uni, 2025) endimaka mpe komela na lolenge ya likambo mpo na bato mosusu oyo basalaka kosangisa nzoto ya kozwa (receptif) na nzela ya vagin to néovagin. Oyo ezali naino momeseno te bisika nyonso, yango wana tia yango na monganga na yo mpe bongisa yango elongo na ye, kasi banda yo moko te. Soki ozali moto oyo azwaka (partenaire receptif), lolenge oyo bandimi ezali 2 sima 7: bakomprime 2 ngonga 2 tii 24 liboso ya kosangisa nzoto, sima komprime 1 mokolo na mokolo na boumeli ya mikolo 7 nsima ya mbala ya nsuka osangisaki nzoto. Soki ozali moto oyo akotisaka (partenaire insertif), lolenge oyo bandimi ezali 2-1-1. Komela na lolenge ya likambo esalaka mpe kaka na lolenge ya TDF/FTC.

Botali ya mbala na mbala

Lokola eteni ya momeseno ya PrEP, okokende kotala monganga na yo sanza misato na sanza misato nyonso. Oyo ezali mpo na ordonnance ya sika, mpo na botali ya bonsomi ya nzoto mobimba, mpe mpo na kotala mafwa, mpe ezali libaku ya malamu mpo na kosolola likolo ya mabe nyonso ya nkisi.

Kende kotala monganga na yo

PrEP ezali nkisi oyo esengaka ordonnance. Mpo na koyeba soki ebongi mpo na yo mpe nzela nini ebongi na likambo na yo, solola na monganga to na lopitalo ya bonsomi ya nzoto na esika ozali. Zwa rendez-vous soki bilembo ebimi oyo etungisi yo, soki okanisi ete okutanaki na VIH kozanga bopekisi, to soki ntango ya botali na yo ya sanza misato ekoki.

Boyebisi oyo ezali ya lolenge ya jenerale mpe ezali esika ya toli ya monganga oyo ekokani na ezaleli na yo te. PrEP ezali nkisi oyo esengaka ordonnance. Solola na monganga na yo soki ebongi mpo na yo.

— Dr George Forgan-Smith, Monganga-libota (GP)