HIV रोकथामका लागि PrEP: सुरु गर्नुअघि तपाईंले जान्नैपर्ने कुराहरू

नेपाली PrEP र HIV रोकथाम मार्गदर्शन

नमस्ते, म डा. जर्ज फोर्गन-स्मिथ हुँ, अष्ट्रेलियामा काम गर्ने एक जना GP (पारिवारिक चिकित्सक)। यो मार्गदर्शन PrEP तपाईंका लागि उपयुक्त छ कि छैन भन्ने बारे सुसूचित निर्णय लिन तपाईंलाई सहयोग गर्नका लागि तयार पारिएको हो। यसलाई बुझ्न आफ्नो समय लिनुहोस्, र कुनै पनि प्रश्न भए आफ्नै चिकित्सकसँग सोध्नुहोस्।

PrEP भनेको के हो?

PrEP (पूर्व-सम्पर्क रोकथाम, pre-exposure prophylaxis) HIV रोक्नका लागि तपाईंले लिने औषधि हो। यसमा दुई सक्रिय तत्व (टेनोफोभिर डिसोप्रोक्सिल र एम्ट्रिसिटाबिन) एउटै ट्याब्लेटमा हुन्छन्। तोकिएअनुसार लियो भने यसले HIV लाई तपाईंको शरीरमा बढ्नबाट रोक्छ। अनुसन्धानले देखाएको छ, सही तरिकाले लिँदा PrEP HIV रोक्न अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छ।

सुरु गर्नुअघि: मुख्य कुराहरू

सुरु गर्न तपाईं HIV नेगेटिभ हुनुपर्छ। सुरु गर्नुअघि तपाईंको चिकित्सकले एउटा परीक्षणमार्फत यो पुष्टि गर्नेछन्, र PrEP लिइरहेको अवधिभर नियमित रूपमा फेरि परीक्षण गरिनेछ।
तोकिएअनुसार लिँदा PrEP अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छ। अनुसन्धानले देखाएको छ, दैनिक PrEP ले यौनसम्पर्कबाट HIV लाग्ने जोखिमलाई ९९% भन्दा बढीले घटाउँछ। विश्वभरि थोरै सङ्ख्याका मानिसहरूले PrEP लिइरहेकै अवस्थामा HIV सरेको छ; यी विरलै हुने घटनाहरूमा प्राय: या त औषधि-प्रतिरोधी प्रजातिको भाइरस वा शरीरमा पर्याप्त औषधि नहुने अवस्था जोडिएको हुन्छ। तोकिएअनुसार लिनु नै यसलाई काम लाग्ने बनाउने कुरा हो।
PrEP ले HIV विरुद्ध मात्र सुरक्षा दिन्छ। यसले सिफिलिस, गोनोरिया वा क्लामिडिया जस्ता अन्य यौनसम्पर्कबाट सर्ने सङ्क्रमण (STI) विरुद्ध सुरक्षा दिँदैन। कन्डमले ती सङ्क्रमणको जोखिम घटाउँछ, र नियमित STI परीक्षण PrEP लिने प्रक्रियाको एक भाग हो।
PrEP ले तपाईंको मृगौलामा असर गर्न सक्छ। विरलै मृगौलाको छन्ने क्षमतामा कमी आउन सक्छ। यो असर प्राय: सानो हुन्छ र PrEP बन्द गरेपछि पूर्ववत हुन्छ। तपाईंलाई पहिले मृगौलाको समस्या भएको छ वा मृगौलामा असर गर्ने अन्य औषधि लिनुहुन्छ भने चिकित्सकलाई बताउनुहोस्। तपाईंको चिकित्सकले सुरु गर्नुअघि र नियमित जाँचहरूमा तपाईंको मृगौलाको कार्यक्षमता जाँच गर्नेछन्।
हड्डीको घनत्वमा सानो असर पर्छ। तपाईंलाई हड्डी कमजोर हुने रोग (अस्टियोपोरोसिस), हड्डी भाँचिन सजिलो हुने समस्या, वा परिवारमा यी मध्ये कुनैको इतिहास छ भने चिकित्सकलाई बताउनुहोस्।
तपाईंको चिकित्सकले सुरु गर्नुअघि तपाईंको हेपाटाइटिस B को अवस्था जाँच गर्नेछन्, किनभने PrEP मा रहेका औषधिहरूले हेपाटाइटिस B मा पनि असर गर्छन्।
केही मानिसहरूलाई सुरु गर्दा हल्का पेट गडबडी हुन्छ (वाकवाकी, पेट फुल्ने, दिसा खुकुलो हुने)। यो प्राय: पहिलो केही हप्ताभित्रै ठीक हुन्छ।
नियमित जाँच महत्त्वपूर्ण छ। हरेक ३ महिनामा एक पटक पूर्ण यौन-स्वास्थ्य परीक्षण र चिकित्सकसँगको भेटघाटको योजना बनाउनुहोस्।

कुनै पनि बेला तपाईंलाई चिन्ता लाग्ने कुनै लक्षण देखा परे आफ्नो चिकित्सकसँग कुरा गर्नुहोस्।

PrEP कसरी लिने

तपाईंले PrEP कसरी लिनुहुन्छ भन्ने कुरा तपाईंले प्राय: कस्तो प्रकारको यौनसम्पर्क गर्नुहुन्छ भन्नेमा निर्भर हुन्छ, किनभने औषधिलाई फरक-फरक तन्तुहरूमा सुरक्षात्मक स्तरमा पुग्न फरक-फरक समय लाग्छ।

गुदा यौनसम्पर्क गर्ने समलिङ्गी र उभयलिङ्गी पुरुषहरूका लागि

यहाँ दुई विकल्प छन्, र दुवै राम्रोसँग काम गर्छन्।

दैनिक PrEP

सुरु गर्ने: हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिन सुरु गर्नुहोस्। करिब ३ दिन दैनिक ट्याब्लेट लिएपछि तपाईं गुदा यौनसम्पर्कका लागि सुरक्षित हुनुहुन्छ। तपाईंलाई छिटो सुरक्षा चाहिएमा, आफ्नो पहिलो खुराकका रूपमा दुई ट्याब्लेट सँगै लिन सक्नुहुन्छ, जसले करिब २ घण्टाभित्र सुरक्षात्मक स्तरमा पुर्‍याउँछ। त्यसपछि हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिइरहनुहोस्।
जारी राख्ने: हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिनुहोस्। हरेक दिन एउटै समयमा लिनै पर्छ भन्ने छैन, तर निश्चित समय तोक्दा सम्झन सजिलो हुन्छ।
बन्द गर्ने: आफ्नो अन्तिम गुदा यौनसम्पर्कपछि पनि PrEP लिइरहनुहोस् — २४ घण्टापछि एउटा ट्याब्लेट, र ४८ घण्टापछि एउटा ट्याब्लेट। ती दुई अतिरिक्त दिनले हालैको कुनै पनि सम्पर्कलाई समेट्न सुरक्षात्मक स्तर कायम राख्छन्। त्यसपछि तपाईं बन्द गर्न सक्नुहुन्छ।

आवश्यकता-अनुसार PrEP (2-1-1)

गुदा यौनसम्पर्क गर्ने समलिङ्गी र उभयलिङ्गी पुरुषहरूमा आवश्यकता-अनुसारको खुराकबारे राम्रोसँग अध्ययन भएको छ। IPERGAY परीक्षणमा यसले HIV को जोखिम करिब ८६% ले घटायो, र सही तरिकाले लिँदा फलोअप अध्ययनमा यो करिब ९७% सम्म पुग्यो।

२ ट्याब्लेट, सँगै, यौनसम्पर्कभन्दा २ देखि २४ घण्टाअघि।
१ ट्याब्लेट, त्यो पहिलो दोब्बर खुराकको २४ घण्टापछि।
१ ट्याब्लेट, त्यसको २४ घण्टापछि (सुरुको खुराकको ४८ घण्टापछि)।

यदि यौनसम्पर्क धेरै दिनसम्म जारी रहन्छ भने, हरेक २४ घण्टामा एउटा ट्याब्लेट लिइरहनुहोस्, र अन्तिम पटक यौनसम्पर्क गरेको ४८ घण्टापछि आफ्नो अन्तिम ट्याब्लेट लिनुहोस्।

मुख्य कुराहरू:

आवश्यकता-अनुसारको खुराक PrEP को टेनोफोभिर डिसोप्रोक्सिल/एम्ट्रिसिटाबिन (TDF/FTC) रूपसँग मात्र काम गर्छ (Truvada र यसका जेनेरिकहरू)।
२४ घण्टा र ४८ घण्टाका ट्याब्लेटका लागि अलार्म लगाउनुहोस्। आवश्यकता-अनुसारको खुराक असफल हुने सबैभन्दा सामान्य कारण भनेको यौनसम्पर्क सकिएपछि फलोअप ट्याब्लेटहरू बिर्सनु हो। ती फलोअप ट्याब्लेटहरू नै असली सुरक्षा हुन्।
यदि तपाईं हेपाटाइटिस B सँग बाँचिरहनुभएको छ भने, आवश्यकता-अनुसारको PrEP तपाईंका लागि उपयुक्त हुँदैन। दैनिक खुराक नै सबैभन्दा राम्रो हुनेछ।

योनि वा नियोयोनि (neovaginal) यौनसम्पर्क गर्ने मानिसहरूका लागि (महिला, विषमलिङ्गी पुरुष, र ट्रान्स अनुभव भएका मानिसहरू)

ग्रहणकर्ता (receptive) योनि र नियोयोनि यौनसम्पर्कका लागि दैनिक PrEP नै सिफारिस गरिएको तरिका हो। यी तन्तुहरूमा टेनोफोभिरलाई सुरक्षात्मक स्तरमा पुग्न गुदा यौनसम्पर्कको तुलनामा बढी समय लाग्छ, त्यसैले दैनिक खुराकले सबैभन्दा भरपर्दो सुरक्षा दिन्छ।

सुरु गर्ने: हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिनुहोस्। करिब ७ दिन दैनिक ट्याब्लेट लिएपछि तपाईंमा योनि र नियोयोनि यौनसम्पर्कका लागि सुरक्षात्मक स्तर हुन्छ। गुदा यौनसम्पर्कको विपरीत, यहाँ दोब्बर-खुराकले “छिटो सुरुवात” गराउँदैन, त्यसैले पूरा ७ दिन दिनुहोस्।
जारी राख्ने: हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिनुहोस्।
बन्द गर्ने: अन्तिम पटक जोखिममा परेपछि २८ दिनसम्म हरेक दिन एउटा ट्याब्लेट लिइरहनुहोस्। यो लामो अवधिले हालैको कुनै पनि सम्पर्कलाई समेट्न सुरक्षात्मक स्तर कायम राख्छ।

गर्भावस्था र गर्भनिरोधक: तपाईं गर्भवती हुन सक्ने हुनुहुन्छ र कन्डमबिना यौनसम्पर्क गर्नुहुन्छ भने, तपाईं गर्भवती हुन सक्नुहुन्छ भन्ने नबिर्सनुहोस्; गर्भवती हुने प्रयास गरिरहनुभएको छैन भने गर्भनिरोधकबारे सोच्नुहोस्। PrEP को TDF/FTC रूप गर्भधारणको प्रयास गर्दा, गर्भावस्थामा, र स्तनपान गराउँदा निरन्तरता दिन उपयुक्त मानिन्छ, र हालका दिशानिर्देशहरूले यसलाई परिवार सुरु गर्ने बाधाका रूपमा लिँदैनन्। तपाईं गर्भवती हुनुहुन्छ, गर्भधारणको योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ, वा स्तनपान गराउँदै हुनुहुन्छ भने चिकित्सकलाई बताउनुहोस्।

घटना-आधारित खुराक (चिकित्सकसँग छलफल गर्ने एउटा नयाँ विकल्प): यो समूहका लागि दैनिक PrEP नै मानक, सिफारिस गरिएको विकल्प हो। नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय दिशानिर्देशहरू (BASHH, बेलायत, २०२५) ले ग्रहणकर्ता (receptive) योनि वा नियोयोनि यौनसम्पर्क गर्ने केही मानिसहरूका लागि घटना-आधारित खुराकलाई पनि समर्थन गर्छन्। यो अझै सबै ठाउँमा मानक होइन, त्यसैले आफैँ सुरु गर्नुको सट्टा यसलाई चिकित्सकसँग उठाएर योजना बनाउनुहोस्। यदि तपाईं ग्रहणकर्ता (receptive) पार्टनर हुनुहुन्छ भने, समर्थित तालिका २ त्यसपछि ७ हो: यौनसम्पर्कभन्दा २ देखि २४ घण्टाअघि २ ट्याब्लेट, त्यसपछि अन्तिम पटक यौनसम्पर्क गरेपछि ७ दिनसम्म हरेक दिन १ ट्याब्लेट। यदि तपाईं प्रवेशकर्ता (insertive) पार्टनर हुनुहुन्छ भने, समर्थित तालिका 2-1-1 हो। घटना-आधारित खुराक पनि TDF/FTC रूपसँग मात्र काम गर्छ।

नियमित जाँच

सामान्य PrEP दिनचर्याको एक भागका रूपमा, तपाईं हरेक ३ महिनामा आफ्नो चिकित्सकलाई भेट्नुहुनेछ। यो नयाँ प्रिस्क्रिप्सन, पूर्ण यौन-स्वास्थ्य परीक्षण, र मृगौला जाँचका लागि हो, र यो साइड-इफेक्टहरूबारे कुरा गर्ने राम्रो अवसर पनि हो।

आफ्नो चिकित्सकलाई भेट्नुहोस्

PrEP प्रिस्क्रिप्सनमा पाइने औषधि हो। यो तपाईंका लागि उपयुक्त छ कि छैन र कुन विकल्प तपाईंको अवस्थासँग मिल्छ भन्ने थाहा पाउन, तपाईं भएको ठाउँको चिकित्सक वा यौन-स्वास्थ्य क्लिनिकसँग कुरा गर्नुहोस्। तपाईंलाई चिन्ता लाग्ने कुनै लक्षण देखा परे, सुरक्षाबिना HIV को सम्पर्कमा परेको हुन सक्छु भन्ने लागेमा, वा तपाईंको ३-महिने जाँचको समय आएमा अपोइन्टमेन्ट लिनुहोस्।

यो जानकारी सामान्य प्रकृतिको हो र व्यक्तिगत चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। PrEP प्रिस्क्रिप्सनमा पाइने औषधि हो। यो तपाईंका लागि उपयुक्त छ कि छैन आफ्नो चिकित्सकसँग कुरा गर्नुहोस्।

— डा. जर्ज फोर्गन-स्मिथ, GP (पारिवारिक चिकित्सक), सिड्नी र मेलबर्नमा अभ्यासरत