HIV Önleme için PrEP: Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler

Türkçe PrEP ve HIV Önleme Rehberi

Merhaba, ben Dr George Forgan-Smith. Avustralya’da çalışan bir aile hekimiyim (GP). Bu rehber, PrEP’in sizin için uygun olup olmadığına bilinçli bir karar vermenize yardımcı olmak için hazırlandı. Acele etmeyin ve aklınıza takılan her şeyi kendi doktorunuza sorun.

PrEP nedir?

PrEP (maruziyet öncesi profilaksi), HIV bulaşmasını önlemek için aldığınız bir ilaçtır. İki etken madde (tenofovir disoproksil ve emtrisitabin) içerir ve tek bir tablette gelir. Önerildiği şekilde alındığında HIV’in vücudunuzda çoğalmasını engeller. Araştırmalar, doğru kullanıldığında PrEP’in HIV’i önlemede çok etkili olduğunu göstermektedir.

Başlamadan önce bilmeniz gerekenler

  • Başlamak için HIV negatif olmalısınız. Başlamadan önce doktorunuz bunu bir testle doğrulayacak ve PrEP kullandığınız sürece düzenli olarak tekrar test yapılacaktır.

  • Doğru alındığında PrEP çok etkilidir. Araştırmalar, günlük PrEP’in cinsel yolla HIV bulaşma riskini %99’dan fazla azalttığını göstermektedir. Dünya genelinde çok az sayıda kişi PrEP alırken HIV kapmıştır; bu nadir durumlar genellikle ya dirençli bir virüs türü ya da vücutta yeterli ilaç olmamasıyla ilişkilidir. İlacı önerildiği gibi almak, etkili olmasını sağlayan şeydir.

  • PrEP yalnızca HIV’e karşı korur. Frengi, bel soğukluğu veya klamidya gibi diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara (CYBE) karşı koruma sağlamaz. Prezervatif bu enfeksiyonların riskini azaltır ve düzenli CYBE testi PrEP kullanmanın bir parçasıdır.

  • PrEP böbreklerinizi etkileyebilir. Nadiren böbrek süzme işlevinde bir azalma olabilir. Bu etki genellikle küçüktür ve PrEP bırakıldığında geri döner. Daha önce böbrek sorununuz olduysa veya böbrekleri etkileyen başka ilaçlar kullanıyorsanız doktorunuza söyleyin. Doktorunuz başlamadan önce ve düzenli kontrollerinizde böbrek fonksiyonunuzu kontrol edecektir.

  • Kemik yoğunluğu üzerinde küçük bir etkisi vardır. Osteoporozunuz, kemik kırılganlığınız veya ailenizde bu durumların öyküsü varsa doktorunuza bildirin.

  • Doktorunuz başlamadan önce hepatit B durumunuzu kontrol edecektir, çünkü PrEP’teki ilaçlar hepatit B’yi de etkiler.

  • Bazı kişilerde başlangıçta hafif mide rahatsızlığı olur (bulantı, şişkinlik, yumuşak dışkı). Bu genellikle ilk birkaç hafta içinde geçer.

  • Düzenli kontrol önemlidir. Her 3 ayda bir tam bir cinsel sağlık taraması ve doktorunuzla bir görüşme planlayın.

Herhangi bir zamanda sizi endişelendiren bir belirti gelişirse doktorunuzla konuşun.

PrEP nasıl alınır

PrEP’i nasıl alacağınız, en çok hangi tür seks yaptığınıza bağlıdır, çünkü ilacın koruyucu düzeye ulaşması farklı dokularda farklı sürer.

Anal seks yapan gey ve biseksüel erkekler için

Bu grupta iki seçenek vardır ve her ikisi de iyi çalışır.

Günlük PrEP

  • Başlama: Her gün bir tablet almaya başlayın. Yaklaşık 3 günlük günlük kullanımdan sonra anal seks için korunmuş olursunuz. Daha hızlı korunmaya ihtiyacınız varsa, ilk dozunuz olarak iki tableti birlikte alabilirsiniz; bu, yaklaşık 2 saat içinde koruyucu düzeye ulaştırır. Sonrasında her gün bir tablet almaya devam edin.
  • Devam: Her gün bir tablet alın. Aynı saatte almak şart değildir, ancak sabit bir saat seçmek hatırlamayı kolaylaştırır.
  • Bırakma: Bırakmak isterseniz, son anal seksinizden sonra PrEP almaya devam edin: 24 saat sonra bir tablet ve 48 saat sonra bir tablet. Bu iki ek gün, yakın zamandaki herhangi bir maruziyeti kapsayacak şekilde koruyucu düzeyleri korur. Sonra bırakabilirsiniz.

İstek üzerine PrEP (2-1-1)

İstek üzerine dozlama, anal seks yapan gey ve biseksüel erkeklerde iyi çalışılmıştır. IPERGAY çalışmasında HIV riskini yaklaşık %86, devam çalışmasında ise doğru alındığında yaklaşık %97 azaltmıştır.

  • 2 tablet, birlikte, seksten 2 ila 24 saat önce.
  • 1 tablet, ilk çift dozdan 24 saat sonra.
  • 1 tablet, ondan 24 saat sonra (yükleme dozundan 48 saat sonra).

Seks birkaç gün sürerse, her 24 saatte bir tablet almaya devam edin ve son seksten 48 saat sonra son tabletinizi alın.

Önemli noktalar:

  • İstek üzerine dozlama yalnızca PrEP’in tenofovir disoproksil/emtrisitabin (TDF/FTC) formuyla çalışır (çoğu kişinin Truvada ve jenerikleri olarak bildiği form).
  • 24 ve 48 saatlik tabletler için alarm kurun. İstek üzerine dozlamanın en sık başarısız olma nedeni, seks bittikten sonra takip tabletlerinin unutulmasıdır. Asıl koruma o takip tabletleridir.
  • Hepatit B ile yaşıyorsanız, istek üzerine PrEP sizin için uygun değildir. Günlük kullanım en iyisi olacaktır.

Vajinal veya neovajinal seks yapanlar için (kadınlar, heteroseksüel erkekler ve trans deneyimi olanlar)

Alıcı (pasif) vajinal ve neovajinal seks için günlük PrEP önerilen yöntemdir. Tenofovirin koruyucu düzeye ulaşması bu dokularda anal sekse göre daha uzun sürer, bu yüzden günlük kullanım en güvenilir korumayı sağlar.

  • Başlama: Her gün bir tablet alın. Yaklaşık 7 günlük günlük kullanımdan sonra vajinal ve neovajinal seks için koruyucu düzeye ulaşırsınız. Anal seksten farklı olarak, çift dozla “hızlı başlangıç” bu süreyi kısaltmaz, bu yüzden tam 7 günü tamamlayın.
  • Devam: Her gün bir tablet alın.
  • Bırakma: Bırakmak isterseniz, son riskli ilişkinizden sonra 28 gün boyunca her gün bir tablet almaya devam edin. Bu daha uzun süre, yakın zamandaki herhangi bir maruziyeti kapsayacak şekilde koruyucu düzeyleri korur.

Gebelik ve doğum kontrolü: Gebe kalabiliyorsanız ve prezervatifsiz seks yapıyorsanız gebe kalabileceğinizi unutmayın. Gebe kalmak istemiyorsanız doğum kontrolünü düşünün. PrEP’in TDF/FTC formu gebe kalmaya çalışırken, gebelikte ve emzirme döneminde sürdürülmeye uygun kabul edilir ve aile kurmanın önünde bir engel olarak görülmez. Gebeyseniz, gebelik planlıyorsanız veya emziriyorsanız doktorunuza söyleyin.

Olaya dayalı dozlama (doktorunuzla konuşulacak yeni bir seçenek): Bu grup için günlük PrEP standart, önerilen seçenektir. Daha yeni uluslararası kılavuzlar (BASHH, İngiltere, 2025), alıcı (pasif) vajinal veya neovajinal seks yapan bazı kişiler için olaya dayalı dozlamayı da desteklemektedir. Bu henüz her yerde standart bir uygulama değildir, bu yüzden kendi başınıza başlamak yerine doktorunuzla konuşup planlayın. Alıcı (pasif) partnerseniz, desteklenen şema 2 sonra 7‘dir: seksten 2-24 saat önce 2 tablet, ardından son seksten sonra 7 gün boyunca her gün 1 tablet. Girici (aktif) partnerseniz, desteklenen şema 2-1-1‘dir. Olaya dayalı dozlama da yalnızca TDF/FTC formuyla çalışır.

Düzenli kontrol

Normal PrEP rutininin bir parçası olarak her 3 ayda bir doktorunuza görünmeniz gerekir. Bu, yeni bir reçete almanızı, tam bir cinsel sağlık taraması yaptırmanızı ve böbreklerinizin kontrol edilmesini sağlar. Ayrıca yan etkileri konuşmak için iyi bir fırsattır.

Doktorunuzla görüşün

PrEP reçeteli bir ilaçtır. PrEP’in sizin için uygun olup olmadığını ve hangi seçeneğin durumunuza uyduğunu öğrenmek için bulunduğunuz yerdeki bir doktorla veya cinsel sağlık kliniğiyle görüşün. Sizi endişelendiren bir belirti gelişirse, koruma yokken HIV’e maruz kalmış olabileceğinizi düşünüyorsanız veya 3 aylık kontrolünüzün zamanı geldiyse randevu alın.

Bu bilgiler genel niteliktedir ve kişiye özel tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz. PrEP reçeteli bir ilaçtır. Sizin için doğru olup olmadığını doktorunuzla konuşun.

— Dr George Forgan-Smith, Aile Hekimi (GP), Sidney ve Melbourne’de çalışmaktadır